Altyazı ve kapalı altyazı farkı nedir?

Altyazı ve kapalı altyazı farkı, videoda yalnızca konuşmaların mı yoksa işitilmesi gereken başka bilgilerin de mi yazıldığıyla ilgilidir. Bir filmi başka dilde izlerken sözlerin çevirisi yeterli olabilir. Ama sesi kapalı bir ders videosunda ya da işitmeden takip edilen bir sahnede, duyulan fakat görünmeyen bir kapı çarpması da anlam taşır. Kendi videonu hazırlarken iki ayrı soruyu düşünmelisin: İzleyici hangi bilgileri okuyacak ve bu yazıları kapatabilecek mi?

Altyazı ve kapalı altyazı farkı içeriğe dayanır

Gündelik kullanımda ekrandaki bütün yazılara altyazı diyoruz. Daha dar anlamıyla altyazı, sesi duyabilen ama sözleri yazılı olarak takip etmeye ihtiyaç duyan izleyiciye yöneliktir. Çoğunlukla başka bir dildeki konuşmayı çevirir. Aynı dilde de hazırlanabilir. Türkçe bir dersin terimlerini okumak veya bir röportajdaki cümleleri takip etmek buna örnektir.

Kapalı altyazı, İngilizce closed captions ifadesinin karşılığıdır ve oynatıcılarda genellikle CC olarak görünür. Konuşmaları aktarırken sahneyi anlamak için gerekli sesleri de belirtir. Müzik, alarm, kahkaha veya kapı çarpması bunlar arasında olabilir. Amaç, ses kapalıyken kaybolacak anlamı yazıyla korumaktır.

Buradaki “kapalı” sözcüğü, yazıların sürekli gizli olduğu anlamına gelmez. İzleyicinin bunları açıp kapatabilmesini anlatır. Normal altyazı da ayrı bir dosya olarak sunulduğunda kapatılabilir. Bu yüzden yalnızca bir CC düğmesinin varlığına bakarak içeriğin erişilebilir olduğunu varsaymamalısın. Yazılarda hangi bilgilerin bulunduğunu da kontrol etmelisin.

Aynı sahne altyazıda ve CC içinde nasıl görünür?

Ekranda bir koridor olduğunu düşünelim. Görüntünün dışında bir kapı çarpıyor, ardından “Burada kimse yok.” cümlesi duyuluyor. Konuşma odaklı altyazı ile ses bilgisini de içeren sürüm aynı anı farklı aktarır.

Altyazı örneği

Burada kimse yok.

Kapalı altyazı örneği

[Kapı çarpar] Burada kimse yok.

İkinci örnekteki açıklama dekoratif değildir. Kapının sesi, cümlenin neden söylendiğini veya sahnenin neden gerilimli olduğunu anlamaya yardım edebilir. Ses açıklamasını ilgili ses duyulurken göstermek gerekir. Çok erken verilirse sahneyi önceden haber verebilir, geç verilirse görüntüyle ilişkisi zayıflar. Her arka plan sesini yazmak yerine anlamı etkileyen sesleri seçmek daha okunabilir bir sonuç verir.

Açık altyazı görüntünün bir parçasıdır

Açık altyazı, yazının video görüntüsüne gömüldüğü sürümdür. İzleyici bunu oynatıcının altyazı düğmesiyle kapatamaz. Yazı, görüntünün diğer parçalarıyla birlikte görünür. Sosyal medyada rastladığın, videonun üzerine yerleştirilmiş konuşma metinleri bu biçimde hazırlanabilir.

“Altyazı mı, CC mi?” içerikle ilgili bir sorudur. “Açık mı, kapalı mı?” ise sunum biçimini anlatır. Ses açıklamaları içeren erişilebilir bir metin de görüntüye gömülebilir. Bu durumda içerik sesleri aktarır ama sunum açık altyazıdır. İki ayrımı birbirinden ayırmak, dosya teslim ederken yanlış anlaşılmayı önler.

Görüntüye gömülü yazılar her gösterimde görünür, fakat izleyici bunları gizleyemez veya başka dilde bir metinle değiştiremez. Ayrı altyazı dosyalarında ise oynatıcının desteğine bağlı olarak dil ve görünüm seçenekleri sunulabilir. Videonun nerede yayımlanacağına karar vermeden tek bir biçime bağlanmamak iyi olur.

SDH altyazı ne anlama gelir?

SDH, sağır ve işitme güçlüğü çeken izleyicilere yönelik altyazıyı ifade eder. Konuşmaların yanında, anlatıyı anlamaya yarayan ses bilgilerini de içerir. Bu nedenle içerik açısından CC ile önemli ölçüde örtüşür. Bir filmde “[Gerilim müziği]” veya “[Telefon çalar]” gibi ifadeler görmen bu yaklaşımın örnekleridir.

SDH, altyazının mutlaka başka bir dilde olması gerektiği anlamına gelmez. Türkçe bir yapım için Türkçe SDH hazırlanabilir. Başka dildeki bir filmin Türkçe SDH sürümünde ise hem konuşmalar çevrilir hem gerekli ses açıklamaları Türkçe sunulur.

CC ile SDH etiketleri platforma göre farklı kullanılabildiğinden, yalnızca dosya adına güvenmemelisin. Teslim alırken metni ve videoyu birlikte incele. Konuşmalar doğru olsa bile olayın anlaşılmasını sağlayan sesler eksikse erişilebilirlik açısından iş tamamlanmış sayılmaz.

Videon için hangi türü seçmelisin?

Seçimi yalnızca yayın mecrasına göre değil, izleyicinin sesi kullanıp kullanamayacağına göre yap. Aynı video için ayrı altyazı dosyası ve görüntüye gömülü bir sürüm hazırlaman gerekebilir.

• Sessiz izlenen sosyal kliplerde konuşmanın ekranda okunması gerekir. Bir ses şakanın veya olayın parçasıysa onu da belirt. Görüntüye gömülü yazılar görünür kalır, ancak ekran üzerindeki düğmelerin ve açıklamaların altında kalmamalıdır.
• Ders ve kurs videolarında aynı dilde, anlamlı ses bilgilerini içeren bir altyazı düşün. Örneğin bir deneyde cihazın uyarı sesi işlemin bittiğini bildiriyorsa, bu bilgi yalnızca işitmeye bağlı kalmamalıdır.
• Başka dildeki filmlerde çeviri altyazısı konuşmaları anlamaya yarar. İşitmeden izleyenler için ses açıklamalarını da içeren SDH sürümü gerekir.
• Bir ödev veya tez sunumunda yalnızca anlatım varsa, konuşma metni iyi bir başlangıçtır. Sunuma anlam taşıyan sesli bir örnek eklendiğinde altyazının kapsamını buna göre genişletmelisin.

Röportajdan kısa bir tanıtım kesiti hazırlıyorsan da aynı ölçüt geçerlidir. İzleyici sesi hiç açmadan ana mesajı anlayabiliyor mu? Bu soruyu videoyu sessize alıp izleyerek sınayabilirsin.

WCAG kayıtlı videolar için altyazı ister

Web İçeriği Erişilebilirlik Kılavuzu, yani WCAG, ses içeren önceden kaydedilmiş senkronize medya için altyazı ister. Yalnızca metnin medya alternatifi olarak sunulan ve bu şekilde açıkça belirtilen içerikler için istisna bulunur. Buradaki beklenti, konuşma cümlelerinin ekranda görünmesinden ibaret değildir. İçeriği anlamak için gerekli konuşma dışı seslerin de aktarılması gerekir.

Bir kurs kaydının altına düz konuşma metni koymak yararlı olabilir, ancak bu metin zamanlanmış altyazının yerini tutmaz. İzleyicinin metindeki doğru bölümü ararken görüntüyü kaçırmaması gerekir. Altyazı, okunan bilgiyle videodaki olayın birlikte takip edilmesini sağlar.

Erişilebilirlik kontrolünde yalnızca “altyazı dosyası var” kutusunu işaretlemekle yetinme. Metnin eksiksizliğini, zamanlamasını ve okunabilirliğini incele. Ses kapalıyken kaybolan bir bilgi varsa bunun nasıl aktarılacağını belirle.

Konuşma metninden SRT veya VTT dosyasına geç

Başlangıç noktası, kayıttaki konuşmaların doğru yazılmış bir metnidir. Tez görüşmesinden alınan bir bölüm, ders kaydı veya röportaj üzerinde çalışırken önce kelimeleri kontrol et. Özel adlar, kısaltmalar ve cümle sonları düzeltilmeden yapılan zamanlama kontrolü eksik kalır.

Kotosay, ses ve video dosyalarını çevrimiçi metne dönüştüren bir web sitesidir. Dosyanı yüklediğinde dil otomatik algılanır veya dili sen seçebilirsin. Sayfadaki ücretsiz editörde kelimeleri düzeltirken zaman damgaları korunur. Metni hazırlamak için videon için altyazı hazırlama sayfasından başlayabilirsin.

Kotosay'ın Unlimited planında SRT ve VTT indirme seçenekleri bulunur. Bu dosyalar altyazı metnini başlangıç ve bitiş zamanlarıyla taşır. Hangisini kullanacağın, yayınlayacağın oynatıcının veya platformun kabul ettiği biçime bağlıdır. SRT ya da VTT uzantısı, dosyanın kendiliğinden ses açıklamaları içerdiği anlamına gelmez.

Bir WhatsApp sesli mesajından alınmış metin de konuşmayı düzenlemek için başlangıç olabilir. Fakat bunu bir videoda kullanacaksan zamanlamanın mesaj dosyasına değil, son video kurgusuna uyması gerekir. Kesilmiş veya yeri değiştirilmiş bölümleri yeniden kontrol et.

Gerekli ses açıklamalarını metin düzenleyicide ekle

CC hazırlamak için SRT veya VTT dosyasını düz metin düzenleyicide açıp gerekli ses açıklamalarını elle ekleyebilirsin. Dosyanın zaman kodlarını ve yapısını koru. Yeni bir altyazı bölümü ekliyorsan başlangıç ve bitiş zamanlarını ilgili sesle eşleştir.

Önce videoyu dinleyerek konuşma dışındaki anlamlı sesleri not al. Sonra sesi kapatıp hangi bilginin kaybolduğuna bak. Ekranda açıkça görülen bir hareketi tekrar anlatmak yerine, işitilmediğinde anlaşılmayan noktaları tamamlamaya çalış.

Açıklamaları kısa, somut ve tutarlı yaz. “[Müzik]” bazen yeterlidir. Müziğin niteliği sahnenin anlamını değiştiriyorsa “[Gerilim müziği]” daha açıklayıcı olabilir. Sesin kaynağı belirsizken tahmin ekleme. Altyazı, duyulan bilgiyi aktarmalı, sahneyi yorumlamamalıdır.

Eklediğin açıklamalar metni uzatacağı için satırları ve ekranda kalma süresini yeniden gözden geçir. Dosyayı son olarak videoyla birlikte oynat. Yalnızca metni okumak, zamanlama hatalarını yakalamaya yetmez.

Çeviride zamanlar korunur ama okuma kontrolü gerekir

Başka dilde bir sürüm hazırlarken her altyazının başlangıç ve bitiş zamanını korumak, metnin görüntüyle ilişkisini sürdürür. Kotosay'ın Unlimited planındaki çeviri, bu zamanları korur. Çevrilen satırlar özgün satırların yerini alır, yan yana görünüm sunulmaz. Bu aşama için altyazıyı başka dile çevirme sayfasını kullanabilirsin.

Zamanların aynı kalması, çevirinin mutlaka rahat okunacağı anlamına gelmez. Türkçe cümle başka dilde uzayabilir veya tersine kısalabilir. Çeviri sonrası satır bölünmelerini, noktalama işaretlerini ve ekranda kalma süresini gözden geçir. CC hazırlıyorsan ses açıklamalarını da hedef dilde kontrol et.

Son kontrolde videoyu önce sesli, sonra sessiz izle. Konuşma doğru mu, anlamlı sesler aktarılmış mı, yazılar doğru anda mı görünüyor? Altyazıyı kapatma seçeneğini de hedef oynatıcıda dene. Böylece hem içerik türünü hem de sunum biçimini gerçekten kontrol etmiş olursun.